Archivio per Luglio 2007

Dialoghi

Luglio 30, 2007

Una mezza gita a Castiglione Olona, una cittadina ideale ridisegnata nel ‘400 secondo i canoni della cultura umanistica, ha rivelato un dialogo curioso tra artisti.

Nella Collegiata c’è un lampadario fiammingo del XIV sec. decorato con il tema di San Giorgio, il drago e la principessa.

Lampada Collegiata Castiglione Olona Lampadario Collegiata Castiglione Olona 2 

Il lampadario è molto simile, solo più riccamente elaborato, a quello che troviamo nel dipinto del pittore fiammingo Van Eyck, Ritratto dei coniugi Arnolfini (1434).

arnolfini

Nel battistero della Collegiata di Castiglione Olona ci sono gli affreschi con le vicende del Battista eseguiti nel 1435 da Masolino da Panicale .

Battistero castiglione Olona - Masolino 

Guardate quello che si sta spogliando, lo ritroviamo nel Battesimo di Cristo (1448-50) dipinto da Piero della Francesca.

Piero della Francesca Battesimo

Ad accompagnarmi, c’era Massimo Mattiuzzo dell’Associazione Arte Diem. Associazione che sta producendo un cortometraggio su Masolino e la Collegiata diretto da Luciano Emmer.

Buone vacanze/2

Luglio 27, 2007

Un bellissimo vecchio post del Walt. Una piccola regola sempre valida. Impegnativa, liberatoria. Per quando si va in ferie. Soprattutto per quando si torna dalle ferie. Io l’ho ricopiata a mano.

Ne so una più del diavolo 

Essere irresponsabili. Essere inattuali. Non leggere i giornali. Fuggire le terze pagine. Non cedere ai dibattiti. Esaltare la fedeltà. Non temere il disonore. Badare ai concetti più che alle parole. Evitare la Biblioteca di Repubblica. Evitare i Grandi romanzi del Corriere. Evitare le Garzatine. Evitare i Grandissimi del ’900. Evitare i Nobel della letteratura. Evitare i Grandi libri della scienza (ateismo postulatorio: Odifreddi, Hack, Dulbecco, Dawkins, etc.). Evitare i Classici dell’arte. Evitare i Protagonisti della storia. Evitare la DVDteca storica. Evitare i Grandi fotografi. Evitare la Grande enciclopedia del gatto. Evitare le Grandi biografie. Evitare i Grandi capolavori della pittura. Evitare i Manuali del Benessere. Evitare i Bestseller italiani. Evitare la Biblioteca Adelphi. Evitare il Calendario Pirelli (il mito in esclusiva per te). Evitare La Bibbia di Gerusalemme (in 12 pratici volumi). Schifare il cinema, i test, gli oroscopi, le lettere al Direttore, gli editoriali, i convegni, le opinioni, i tiggì, i documentari, i contenitori, le pubblicità, le novità editoriali, l’intiera e ignobile programmazione di radiotre. Misconoscere i comici. Leggere solo quel che si copierebbe a mano se la sua sopravvivenza dipendesse da noi. Dare importanza a tutto ciò che ci circonda e ci abbraccia ed è vivo. Cercare i volti e le mani. Evitare i discorsi inutili. Non trascurare la preghiera. Amare il raccoglimento. Essere cordiali. Non guardare a chi parla ma a quello che dice. Coltivare il discernimento, la confidenza, l’abbandono. Giuocare tiri birboni. Esercitare la memoria. Difendere l’intreccio dei sensi, la realtà delle cose, la maestà della vita, dall’incombere funesto dell’irrealtà”.

Buone vacanze

Luglio 27, 2007

“Tutta la nostra vita, l’intera liturgia e i rituali sono segni.

[...] Se aboliamo i segni, perdiamo l’orientamento”.

(Monaco certosino, Il grande silenzio)

Il necessario per pregare e lavorare

Luglio 19, 2007

Che significano quelle scimmie immonde, quei feroci leoni, quegli strani centauri che sono uomini a metà, quelle tigri maculate, quei cavalieri che si battono, quei cavalieri che si sfiatano con i loro corni? (Bernardo da Chiaravalle, Apologia ad Guillelmum abbatem) 

Dopo l’indigestione Barcelò, ci vuole sobrietà, rigore, essenzialità, come nel monastero cistercense di Novy Dvur.

97 1 

5 7  s 

915 85 34

Submarina

Luglio 18, 2007

 Majorca

Ormai che ci sono, segnalo l’intervento del noto artista Miquel Barcelò per la Cattedrale di Palma di Mallorca. Dovrebbero essere le nozze di Cana e la moltiplicazione dei pani e dei pesci in un ambiente marino. Solo un po’ ridondante per essere la cripta submarina de silencio

[galleria di foto, cliccare poi su intervenciòn de Barcelò..]

Südquerhausfenster

Luglio 18, 2007

Quanto scritto qui sotto è per giustificare una certa perplessità per la nuova vetrata che hanno progettato per il Duomo di Colonia: un mosaico composto da innumerevoli vetrini di 80 diverse tonalità di colore. L’artista è Gerhard Richter.

Colonia

E’ come se ci si fosse fermati all’effetto sensoriale e scenico, apprezzabile da un passeggiatore distratto. Come se l’essenziale delle vetrate fosse l’effetto, l’impressione, uno stato d’animo, un sentimento di luce e nobile elevazione.

C’è anche se non si vede

Luglio 17, 2007

 reims

Le chiese sono alte, molto alte. Ma anche lassù, tra le volte, ci sono, spesso neppure decifrabili, pietre scolpite che ritraggono episodi dell’Antico e Nuovo Testamento. Ci sono vetrate impossibili da decifrare tanto sono alte e minute nelle figure. Eppure committenti le hanno volute, artisti le hanno pensate, artigiani le hanno prodotte con somma cura. Quelle immagini non si distinguono bene, ma ci sono, si sa che ci sono e sono fatte in quel modo anche se non si vedono bene. Quelle vetrate altissime le hanno fatte con quei dettagli minuti anche se nessuno vedrà mai quelle minuzie. Perché non è questione di conoscenza, né di vedere per sapere o per educare. O perlomeno non è solo questo.

Credo, piuttosto, sia una questione di storia, ovvero di incarnazione. Il modo in cui Dio si è rivelato non ci è indifferente. Se l’universo ha una curvatura, è quella della schiena di Dio che si è abbassato per incontrare la sua creatura. Questa storia è talmente precisa e determinata che Dio stesso, l’invisibile, ha preso una determinata forma, quella forma, quel corpo. Scandalo supremo, nella stessa Trinità c’è un corpo, trasfigurato, ma quel corpo.

Ogni forma, quindi, che dica di questa storia non può mai essere neutra o astratta o di fantasia arbitraria. La libertà della creatività è sempre legata al Logos. Così la luce che entra alta dalle vetrate non può essere una luce qualunque ma luce che ha assunto una determinata storia e un determinato corpo, una determinata forma. Se risalire una chiesa è andare verso l’eschaton testimoniato dall’abside, tutto nella chiesa deve ricapitolare la storia della salvezza. I vetri colorati danno forma alla luce secondo quanto è avvenuto o secondo quanto è avvenuto alla luce della fede. Perché l’importante non è che il particolare sia visto, la chiesa non è un museo, l’importante è che sia presente e presente con quella determinata forma.

Povero Leone Magno

Luglio 16, 2007

 Trionfo della croce - Tommaso Laureti

Una volta mi capitò di risalire la Valnerina. Luogo ancora abbastanza intatto. Non lontano dai monti della Sibilla. In un posto chiamato San Mamiliano, tra una chiesetta e alcune case, c’era un’ara romana, bellissima, con su piantata una croce: nel suo piccolo ti trasmetteva tutto il trauma della grande civiltà classica mediterranea all’impatto con il cristianesimo. Metteva ancora in scena quel dramma remoto, dimenticato e sepolto (Attilio Brilli, docente di Letteratura americana all’Università di Siena, intervistato da M. Cicala, Il Venerdì di Repubblica, 6 luglio 2007).

S.Maria degli Angeli - Roma

Locuste e miele selvatico /2

Luglio 13, 2007

Ci si chiedeva se locuste e miele selvatico fossero cibo puro o impuro. E non mi ero accorto che sull’argomento era intervenuto, su Avvenire, Giovanni Ibba, docente di storia delle religioni all’Università di Siena:

«L’attesa di un Messia che potesse cambiare alla radice il cuore dell’uomo, come predicava Giovanni [Battista], assomigliava a quanto atteso dagli Esseni di Qumran. Tuttavia, c’è anche da dire che la figura di Giovanni presenta una radicalità di vita ancora più forte rispetto a quella di Qumran. Il fatto, come dicono Marco e Matteo, che mangiasse miele selvatico e locuste, è significativo. Perché miele selvatico? Perché non era toccato da nessuno, potenzialmente non era contaminato da mani impure. Vestiva peli di cammello perché questi non andavano tosati, come invece avveniva per la lana di pecora, ma cascavano da soli con la muta. Una radicalità insomma sconosciuta alla comunità di Qumran e che indica, da parte di Giovanni, forse dei contatti con quegli ambienti ma anche una sua distanza da essi».

Summorum Pontificum

Luglio 7, 2007

LITTERAE APOSTOLICAE
MOTU PROPRIO DATAE

BENEDICTUS XVI

Summorum Pontificum cura ad hoc tempus usque semper fuit, ut Christi Ecclesia Divinae Maiestati cultum dignum offerret, «ad laudem et gloriam nominis Sui» et «ad utilitatem totius Ecclesiae Suae sanctae».

Ab immemorabili tempore sicut etiam in futurum, principium servandum est «iuxta quod unaquaeque Ecclesia particularis concordare debet cum universali Ecclesia non solum quoad fidei doctrinam et signa sacramentalia, sed etiam quoad usus universaliter acceptos ab apostolica et continua traditione, qui servandi sunt non solum ut errores vitentur, verum etiam ad fidei integritatem tradendam, quia Ecclesiae lex orandi eius legi credendi respondet»[1].

Inter Pontífices qui talem debitam curam adhibuerunt, nomen excellit sancti Gregorii Magni, qui tam fidem catholicam quam thesauros cultus ac culturae a Romanis in saeculis praecedentibus cumulatos novis Europae populis transmittendos curavit. Sacrae Liturgiae tam Missae Sacrificii quam Officii Divini formam, uti in Urbe celebrabatur, definiri conservarique iussit. Monachos quoque et moniales maxime fovit, qui sub Regula sancti Benedicti militantes, ubique simul cum Evangelii annuntiatione illam quoque saluberrimam Regulae sententiam vita sua illustrarunt, «ut operi Dei nihil praeponatur» (cap. 43). Tali modo sacra liturgia secundum morem Romanum non solum fidem et pietatem sed et culturam multarum gentium fecundavit. Constat utique liturgiam latinam variis suis formis Ecclesiae in omnibus aetatis christianae saeculis permultos Sanctos in vita spirituali stimulasse atque tot populos in religionis virtute roborasse ac eorundem pietatem fecundasse.

Ut autem Sacra Liturgia hoc munus efficacius expleret, plures alii  Romani Pontifices decursu saeculorum peculiarem sollicitudinem impenderunt, inter quos eminet Sanctus Pius V, qui magno cum studio pastorali, Concilio Tridentino exhortante, totum Ecclesiae cultum innovavit, librorum liturgicorum emendatorum et «ad normam Patrum instauratorum» editionem curavit eosque Ecclesiae latinae usui dedit.

Inter Ritus romani libros liturgicos patet eminere Missale Romanum, quod in romana urbe succrevit, atque succedentibus saeculis gradatim formas assumpsit, quae cum illa in generationibus recentioribus vigente magnam habent similitudinem.

«Quod idem omnino propositum tempore progrediente Pontifices Romani sunt persecuti, cum novas ad aetates accommodaverunt aut ritus librosque liturgicos determinaverunt, ac deinde cum ineunte hoc nostro saeculo ampliorem iam complexi sunt redintegrationem»[2]. Sic vero egerunt Decessores nostri Clemens VIII, Urbanus VIII, sanctus Pius X[3], Benedictus XV, Pius XII et beatus Ioannes XXIII.

Recentioribus autem temporibus, Concilium Vaticanum II desiderium expressit, ut debita observantia et reverentia erga cultum divinum denuo instauraretur ac necessitatibus nostrae aetatis aptaretur. Quo desiderio motus, Decessor noster Summus Pontifex Paulus VI libros liturgicos instauratos et partim innovatos anno 1970 Ecclesiae latinae approbavit; qui ubique terrarum permultas in linguas vulgares conversi, ab Episcopis atque a sacerdotibus et fidelibus libenter recepti  sunt. Ioannes Paulus II, tertiam editionem typicam Missalis Romani recognovit. Sic Romani Pontifices operati sunt ut «hoc quasi aedificium liturgicum [...] rursus, dignitate splendidum et concinnitate» appareret[4].

        Aliquibus autem in regionibus haud pauci fideles antecedentibus formis liturgicis, quae eorum culturam et spiritum tam profunde imbuerant, tanto amore et affectu adhaeserunt et adhaerere pergunt, ut Summus Pontifex Ioannes Paulus II, horum fidelium pastorali cura motus, anno 1984 speciali Indulto “Quattuor abhinc annos”, a Congregatione pro Cultu Divino exarato, facultatem concessit utendi Missali Romano a Ioanne XXIII anno 1962 edito; anno autem 1988 Ioannes Paulus II iterum, litteris Apostolicis “Ecclesia Dei” Motu proprio datis, Episcopos exhortatus est ut talem facultatem late et generose in favorem omnium  fidelium id petentium adhiberent.

Instantibus precibus horum fidelium iam a Praedecessore Nostro Ioanne Paulo II diu perpensis, auditis etiam a Nobis Patribus Cardinalibus in Concistorio die XXIII mensis martii anni 2006 habito, omnibus mature perpensis, invocato Spiritu Sancto et Dei freti auxilio, praesentibus Litteris Apostolicis DECERNIMUS quae sequuntur:

Art. 1. Missale Romanum a Paulo VI promulgatum ordinaria expressio “Legis orandi” Ecclesiae catholicae ritus latini est. Missale autem Romanum a S. Pio V promulgatum et a B. Ioanne XXIII denuo editum habeatur uti extraordinaria expressio eiusdem “Legis orandi” Ecclesiae et ob venerabilem et antiquum eius usum debito gaudeat honore. Hae duae expressiones “legis orandi” Ecclesiae, minime vero inducent in divisionem “legis credendi” Ecclesiae; sunt enim duo usus unici ritus romani.

Proinde Missae Sacrificium, iuxta editionem typicam Missalis Romani a B. Ioanne XXIII anno 1962 promulgatam et numquam abrogatam, uti formam extraordinariam Liturgiae Ecclesiae, celebrare licet. Conditiones vero a documentis antecedentibus “Quattuor abhinc annos” et “Ecclesia Dei” pro usu huius Missalis statutae, substituuntur ut sequitur:

Art. 2. In Missis sine populo celebratis, quilibet sacerdos catholicus ritus latini, sive saecularis sive religiosus, uti potest aut Missali Romano a beato Papa Ioanne XXIII anno 1962 edito, aut Missali Romano a Summo Pontifice Paulo VI anno 1970  promulgato, et quidem qualibet die, excepto Triduo Sacro. Ad talem celebrationem secundum unum alterumve Missale, sacerdos nulla eget licentia, nec Sedis Apostolicae nec Ordinarii sui.

Art. 3. Si communitates Institutorum vitae consecratae atque Societatum vitae apostolicae iuris sive pontificii sive dioecesani quae in celebratione conventuali seu “communitatis” in oratoriis propriis celebrationem sanctae Missae iuxta editionem Missalis Romani anno 1962 promulgatam habere cupiunt, id eis licet. Si singula communitas aut totum Institutum vel Societas tales celebrationes saepe vel plerumque vel permanenter perficere vult, res a Superioribus maioribus ad normam iuris et secundum leges et statuta particularia decernatur.

Art. 4. Ad celebrationes sanctae Missae de quibus supra in art. 2 admitti possunt, servatis de iure servandis, etiam christifideles qui sua sponte id petunt.

Art. 5, § 1. In paroeciis, ubi coetus fidelium traditioni liturgicae antecedenti adhaerentium continenter exsistit, parochus eorum petitiones ad celebrandam sanctam Missam iuxta ritum Missalis Romani anno 1962 editi, libenter suscipiat. Ipse videat ut harmonice concordetur bonum horum fidelium cum ordinaria paroeciae pastorali cura, sub Episcopi regimine ad normam canonis 392, discordiam vitando et totius Ecclesiae unitatem fovendo.

§ 2. Celebratio secundum Missale B. Ioannis XXIII locum habere potest diebus ferialibus; dominicis autem et festis una etiam celebratio huiusmodi fieri potest.

§ 3. Fidelibus seu sacerdotibus id petentibus, parochus celebrationes, hac in forma extraordinaria, permittat etiam in adiunctis peculiaribus, uti sunt matrimonia, exsequiae aut celebrationes occasionales, verbi gratia peregrinationes.

§ 4. Sacerdotes Missali B. Ioannis XXIII utentes, idonei esse debent ac iure non impediti.

§ 5. In ecclesiis, quae non sunt nec paroeciales nec conventuales, Rectoris ecclesiae est concedere licentiam de qua supra.

Art. 6. In Missis iuxta Missale B. Ioannis XXIII celebratis cum populo, Lectiones proclamari possunt etiam lingua vernacula, utendo editionibus ab Apostolica Sede recognitis.

Art. 7. Ubi aliquis coetus fidelium laicorum, de quo in art. 5 § 1 petita a parocho non obtinuerit, de re certiorem faciat Episcopum dioecesanum. Episcopus enixe rogatur ut eorum optatum exaudiat. Si ille ad huiusmodi celebrationem providere non potest res ad Pontificiam Commissionem “Ecclesia Dei” referatur.

Art. 8. Episcopus, qui vult providere huiusmodi petitionibus christifidelium laicorum, sed ob varias causas impeditur, rem Pontificiae Commissioni “Ecclesia Dei” committere potest, quae ei consilium et auxilium dabit.

Art. 9, § 1. Parochus item, omnibus bene perpensis, licentiam concedere potest utendi rituali antiquiore in administrandis sacramentis Baptismatis, Matrimonii, Poenitentiae et Unctionis Infirmorum,  bono animarum id suadente.

§ 2. Ordinariis autem facultas conceditur celebrandi Confirmationis sacramentum utendo Pontificali Romano antiquo, bono animarum id suadente.

§ 3. Fas est clericis in sacris constitutis uti etiam Breviario Romano a B. Ioanne XXIII anno 1962 promulgato.

Art 10. Fas est Ordinario loci, si opportunum iudicaverit, paroeciam personalem ad normam canonis 518 pro celebrationibus iuxta formam antiquiorem ritus romani erigere aut rectorem vel cappellanum nominare, servatis de iure servandis.

Art. 11. Pontificia Commissio “Ecclesia Dei” a Ioanne Paulo II anno 1988 erecta[5], munus suum adimplere pergit.

Quae Commissio formam, officia et normas agendi habeat, quae Romanus Pontifex ipsi attribuere voluerit.

Art. 12. Eadem Commissio, ultra facultates quibus iam gaudet, auctoritatem Sanctae Sedis exercebit, vigilando de observantia et applicatione harum dispositionum.

Quaecumque vero a Nobis hisce Litteris Apostolicis Motu proprio datis decreta sunt, ea omnia firma ac rata esse et a die decima quarta Septembris huius anni, in festo Exaltationis Sanctae Crucis, servari iubemus, contrariis quibuslibet rebus non obstantibus.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, die septima mensis Iulii, anno Domini MMVII, Pontificatus Nostri tertio.

BENEDICTUS PP. XVI

[1] Institutio generalis Missalis Romani, Editio tertia, 2002, 397

[2] Ioannes Paulus Pp. II, Litt. ap. Vicesimus quintus annus (4 Decembris 1988), 3: AAS 81 (1989), 899.

[3]Ibid.

[4]S. Pius Pp. X, Litt. Ap. Motu proprio datae Abhinc duos annos (23 Octobris 1913): AAS 5 (1913), 449-450; cfr Ioannes Paulus II, Litt. ap. Vicesimus quintus annus (4 Decembris 1988), 3: AAS 81 (1989), 899.

[5] Cfr Ioannes Paulus Pp. II, Litt. ap. Motu proprio datae Ecclesia Dei (2 iulii 1988), 6: AAS 80 (1988), 1498.

© Copyright 2007 - Libreria Editrice Vaticana